"Rumfordzka zupa wielkim jest dobrodziejstwem" – o dziewiętnastowiecznej kuroniówce słów kilka
Article Sidebar
Main Article Content
Abstrakt
The aim of the article is to present the circumstances surrounding the emergence of Rumford soup and the role it played in the history of charitable activity in Warsaw. The text adopts primarily a cultural perspective, grounded methodologically in the main assumptions of New Historicism as expressed in the views of Stephen Greenblatt, including the characteristic method of textual analysis, the belief in the existence of multiple parallel ways of narrating the past, and the tendency to explore topics not typically included in the main intellectual currents of a given cultural period. The author recalls significant facts from the biography of Benjamin Thompson (Count Rumford) and outlines the foundations of his scientific attitude, situating them within the main tenets of scientism. The article also examines how Rumford’s approach influenced the final form of his soup recipe. In the subsequent sections, the author discusses the circumstances under which Thompson’s concept was implemented by 19th-century Warsaw charitable institutions. The article also addresses voices from the contemporary public debate on food distribution, focusing on reconstructing the views expressed on this issue by Bolesław Prus.
Downloads
Article Details
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
POLITYKA PRAW AUTORSKICH
Wydawca „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” jest upoważniony do korzystania oraz do rozpowszechniana wszystkich opublikowanych w czasopiśmie materiałów na podstawie umowy licencji niewyłącznej, zawartej uprzednio na czas nieoznaczony każdorazowo z autorem/ką konkretnego utworu na określonych w tamtejszej umowie polach eksploatacji.
POLITYKA OTWARTEGO DOSTĘPU
„Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” to czasopismo o otwartym dostępie, a cała jego zawartość jest dostępna bezpłatnie dla użytkowników i instytucji na zasadach licencji niewyłącznej CreativeCommons (CC BY-NC-ND 4.0). Użytkownicy/ki mogą czytać, pobierać, wykonywać kopie, rozpowszechniać, drukować, wyszukiwać lub linkować do pełnych tekstów artykułów w tym czasopiśmie bez uprzedniej zgody wydawcy lub autora/ki pod warunkiem podania źródła dostępu i autorstwa danej publikacji. Jest to zgodne z definicją otwartego dostępu BOAI (http://www.soros.org/openaccess).
Bibliografia
Bobrowska B., Bolesław Prus – mistrz pozytywistycznej kroniki, Białystok 1999.
Brown S.C., Rumford. Fizyk niezwykły, tłum. A. i R. Mierzeccy, Warszawa 1966.
Derrida J., Farmakon, tłum. K. Matuszewski, [w:] tenże, Pismo filozofii, oprac. B. Banasiak, Kraków 1993, s. 43–69.
Domańska E., Jakiej metodologii potrzebuje współczesna humanistyka?, „Teksty Drugie” 2010, nr 1–2, s. 45–55.
Ellis G.E., Memoir of Sir Benjamin Thompson, Count Rumford, with Notices of his Daughter, Boston 1871.
Greenblatt S., Poetyka kulturowa, red. K. Kujawińska-Courtney, Kraków 2006.
Grinberg D., Mazur E., Pawlak G., Sadowski M., Res sacra miser. Dzieje Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności, Warszawa 2015.
Kalendarz wydawany przez WTD na rok zwyczajny 1863, red. J.I. Kraszewski, Warszawa 1862.
Kolber M., Psychologiczne aspekty wyuczonej bezradności i ich implikacje pedagogiczne, „Przegląd Pedagogiczny” 2019, nr 2, s. 134–143.
Kołakowski L., Filozofia pozytywistyczna. Od Hume’a do Koła Wiedeńskiego, Warszawa 2004.
Krakowowa P., Obrazy i obrazki Warszawy, Warszawa 1844.
Kurczewski J., Gastronomia jako nauka – fizjologia smaku, racjonalne żywienie i gastronomia molekularna, „Societas/Communitas” 2007, nr 1(3), s. 133–156.
Kuroń J., Moja zupa, Warszawa 1991.
Kuźma I.B., Kuchenna bieda. Szkic antropologiczny o jedzeniu i przestrzeni, [w:] A. Krupa-Ławrynowicz, K. Orszulak-Dudkowska, W kuchni. Kulturowe szkice o przestrzeni, Łódź 2019, s. 91–106.
L.J., List do Wydawcy Pamiętnika o Zupie Rumfordzkiej, „Nowy Pamiętnik Warszawski” 1801, t. 1, nr 3, s. 284–288.
Łukasiewicz D., Głód i nadmiar. Konsumpcja żywności w Prusach w XIX i pocz. XX w., „Colloquium Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych” 2018, nr 2, s. 65–88.
Markiewiczowa H., Działalność opiekuńczo-wychowawcza Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności 1814–1914, Warszawa 2002.
Musiał Z., Skarbek J., Wolniewicz B., Trzy nurty. Racjonalizm – antyracjonalizm – scjentyzm, Warszawa 2006.
Obsulewicz-Niewińska B.K., „Nieobałamucona” wrażliwość. Pisarze okresu pozytywizmu o filantropii i miłosierdziu, Lublin 2008.
Pamiętnik Towarzystwa Dobroczynności Krakowskiego wydany z powodu obchodzonego w d. 24 i 25 czerwca 1866 r. pięćdziesiąt-letniego jubileuszu wskrzeszenia w roku 1816 tegoż Towarzystwa, Kraków 1868.
Prus B., Kroniki, oprac. Z. Szweykowski, Warszawa 1953–1970.
Stawiak-Ososińska Małgorzata, Dla społeczeństwa i nauki… Życie i działalność społeczna sir Beniamina Thompsona hrabiego Rumford, „Studia Pedagogiczne. Problemy Społeczne, Edukacyjne i Artystyczne” 2015, t. 26, s. 11–22.
Studniczak-Mariańczyk K., Kultura smaku i stołowe pyszności w świetle przepisów kucharskich z domowego archiwum Potockich i Ostrowskich z Maluszyna oraz popularnego poradnika pt. „Praktyczny kucharz warszawski”, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F” 2022, nr 77, s. 171–184.
Thompson B., Experimental Essays, Political, Economical and Philosophical. Essay I. An Account of an Establishment for the Poor at Munich, Dublin 1796.
Tomaszewicz A., Kaliskie Towarzystwo Dobroczynności (1879–1914), „Przegląd Nauk Historycznych” 2006, nr 2(10), s. 105–142.