Teoria humoralna w XIX wieku: między tradycją a nowoczesną medycyną
Article Sidebar
Main Article Content
Abstrakt
The article presents the history and significance of humoral theory in the context of nineteenth-century medical transformations, emphasizing its lasting impact on the perception of health, the human body, and the concept of balance. The author traces the philosophical origins of humoralism in ancient Greece and its development through the teachings of Hippocrates and Galen, as well as its influence on European and Polish culture, notably in the writings of Mikołaj Rej. Particular attention is given to the principles of the humoral diet – understood as a holistic lifestyle (diaita) – and its relation to temperament and environmental factors. The section devoted to the nineteenth century illustrates the persistence of humoral concepts in medical practice, especially through William Buchan’s Domestic Medicine and the Polish medical guide by Józef Zmijewski. The article demonstrates that despite major scientific advances – such as the cell theory, asepsis, vaccination, and bacteriology – humoral ideas continued to shape medical thought for decades. The conclusion highlights the enduring legacy of humoralism, showing its conceptual links with modern notions of homeostasis, natural medicine, and psychosomatic health.
Downloads
Article Details
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
POLITYKA PRAW AUTORSKICH
Wydawca „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” jest upoważniony do korzystania oraz do rozpowszechniana wszystkich opublikowanych w czasopiśmie materiałów na podstawie umowy licencji niewyłącznej, zawartej uprzednio na czas nieoznaczony każdorazowo z autorem/ką konkretnego utworu na określonych w tamtejszej umowie polach eksploatacji.
POLITYKA OTWARTEGO DOSTĘPU
„Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” to czasopismo o otwartym dostępie, a cała jego zawartość jest dostępna bezpłatnie dla użytkowników i instytucji na zasadach licencji niewyłącznej CreativeCommons (CC BY-NC-ND 4.0). Użytkownicy/ki mogą czytać, pobierać, wykonywać kopie, rozpowszechniać, drukować, wyszukiwać lub linkować do pełnych tekstów artykułów w tym czasopiśmie bez uprzedniej zgody wydawcy lub autora/ki pod warunkiem podania źródła dostępu i autorstwa danej publikacji. Jest to zgodne z definicją otwartego dostępu BOAI (http://www.soros.org/openaccess).
Bibliografia
Adamson M.W., Medieval Dietetics: Food and Drink in Regimen Sanitatis Literature from 800 to 1400, Frankfurt am Main 1995.
Arikha N., Passions and Tempers. A History of the Humours, New York 2007.
Two Fifteenth-Century Cookery-Books: Harleian MS. 279 (ab. 1430), & Harl. MS. 4016 (ab.1450), with extracts from Ashmole MS. 1439, Laud MS. 553, & Douce MS. 55, red. T. Austin, London 1888.
Boorde A., The Breuiary of Helthe [1547], [w:] The Fyrst Boke of the Introduction of Knowledge Made by Andrew Boorde, red. F.J. Furnivall, London 1870.
Brian P., Galen on Bloodletting: A Study of the Origins, Development and Validity of His Opinions, with a Translation of the Three Works, Cambridge 1986.
Historia medycyny, red. T. Brzeziński, Warszawa 2000.
Buchan W., Domestic Medicine or, a Treatise on the Prevention and Cure of Diseases by Regimen and Simple Medicines, Edinburgh 1774.
Buchan W., Domestic Medicine or, a Treatise on the Prevention and Cure of Diseases by Regimen and Simple Medicines, London 1791.
Cleve F.M., The Giants of Pre-Sophistic Greek Philosopy An Attempt to Reconstruct Their Thoughts, The Hague 1965.
Copeman W.S.C., Doctors and Disease in Tudor Times, London 1960.
Cotterill H.B., Ancient Greece, London 1915.
De Palma R.G., Hayes V.W., Zacharski L.R., Bloodletting: Past and Present, „Journal of the American College of Surgeons” 2007, t. 205, nr 1, s. 132–144.
Elyot T., Castel of Helth Corrected and in Some Places Augmented, by the Fyrste Authour Therof. Syr Thomas Elyot Knight, the Yere of Oure Lord 1541, red. S.A. Tannenbaum, New York 1937.
Elyot T., The Castel of Helth, London 1541.
Encyclopaedia Britannica, https://www.britannica.com/biography/Hippocrates
Fielding G.H., History of Medicine, wyd. czwarte, Philadelphia 1929.
Frawley D., Lad V., The Yoga of Herbs, Santa Fe 1986.
Frawley D., Ayurvedic Healing, wyd. 2, 2000.
Galen on the Natural Faculties, tłum. A.J. Brock, Cambridge, Mass. 1916.
Garin E., Astrology in the Renaissance: The Zodiac of Life, London 1983.
Greenstone G., The History of Bloodletting, „British Columbia Medical Journal” 2010, t. 52, nr 1, s. 12–14.
Hippocrates, A Regimen for Health, [w:] Hippocratic Writings, red. G.E.R. Lloyd, tłum. J. Chadwick, W.N. Mann, London 1983.
Hippocrates, Airs, Waters and Places, [w:] Hippocratic Writings, red. G.E.R. Lloyd, tłum. J. Chadwick, W.N. Mann, London 1983.
Hippocrates, Nature of Man, tłum. W.H.S. Jones, Cambridge, Mass. and London 1931.
Hippocrates, Aphorisms, [w:] Hippocratic Writings, red. G.E.R. Lloyd, tłum. J. Chadwick, W.N. Mann, London 1978.
Hippocratic Writings, red. G.E.R. Lloyd, tłum. J. Chadwick, W.N. Mann, London 1983.
Iamblichus, Life of Pythagoras, tłum. T Taylor, London 1818.
Kahn C., Anaximander and the Origins of Greek Cosmology, New York 1960.
Kang L., Pedersen N., Quackery: A Brief History of the Worst Ways to Cure Everything, New York 2017.
Kirk G.S., Raven J.E., Schofield M., The Presocratic Philosophers, wyd. drugie, Cambridge 1983.
Kocela W., Medycyna i literatura – obraz człowieka chorego w „Żywocie człowieka poczciwego” Mikołaja Reja, „Medycyna Nowożytna” 2011, t. 17, nr 1, s. 25–39.
Lad V., Ayurveda: The Science of Self-Healing, Santa Fe 1984.
Lonie I.M., A Structural Pattern in Greek Dietetics and the Early History of Greek Medicine, „Medical History” 1977, nr 21, s. 235–260.
Schofield M., Alcmaeon, [w:] The Routledge Encyclopedia of Philosophy 1998.
McGrew R.E., Encyclopedia of Medical History, New York 1985.
Morningstar A., Desai U., The Ayurvedic Cookbook, Santa Fe 1990.
Morrison J.H., The Book of Ayurveda: A Holistic Approach to Health and Longevity, New York 1995.
Newton T., The Olde Mans Dietarie, London 1581.
Nutton V., Humoralism, [w:] Companion Encyclopaedia of the History of Medicine, red. W.F. Bynum, R. Porter, London–New York 1993.
Paluszak-Bronka A., O znaczeniu słowa choroba w poradniku Józefa Zmijewskiego, „Prace Językoznawcze” 2022, t. 24, nr 4, s. 143–158.
Paluszak-Bronka A., Określenia chorób w dziewiętnastowiecznym poradniku medycznym Józefa Zmijewskiego, „Słowo. Studia Językoznawcze” 2020, nr 11, s. 35–48.
Paracelsus. Lekarz, alchemik, astrolog, filozof, okultysta. Sztuka ognia, filozofia hermetyczna, red. E. Obarski, tłum. K. Wójcik, Wrocław 2003.
Park K., Doctors and Medicine in Early Renaissance Florence, Princeton 1985.
Rej M., Żywot człowieka poczciwego, Wrocław 2003.
Routledge Encyclopedia of Philosophy, red. E. Craig, 1998.
Sarton G., Galen of Pergamon, Kansas 1954.
Starzyk J., Starzyk-Łuszcz K., Jak leczono choroby układu oddechowego w początkach XIX wieku, „Studia Medyczne” 2014, t. 30, nr 2, s. 131–133.
Stavrakis P., Heroic Medicine, Bloodletting, and the Sad Fate of George Washington, „Maryland Medical Journal” 1997, t. 46, nr 10, s. 539–540.
Svoboda R.E., Ayurveda: Life, Health and Longevity, 2004.
Szkoła Salernitańska, red. H. Olszowski, Kraków 1640.
Szumowski W., Historia medycyny filozoficznie ujęta, Warszawa 1994.
Tatarkiewicz W., Historia filozofii, Warszawa 2002.
Wilson S.A., Food and Drink in Britain, Harmondsworth 1976.
Zmijewski J., Metoda leczenia środkami dotąd nieużywanymi najtrudniejsze cierpienia usuwająca, na wielu osobach sprawdzona jako nieomylna. Z dołączeniem wykazu osób uleczonych w szpitalach jako za nieuleczalnych uznanych na dowód i poparcie metody, 1888.