Problemy „wieku nerwowego”. Neurastenia, histeria, zachowania suicydalne w polskiej publicystyce w zaborze rosyjskim na przełomie XIX i XX w.
Article Sidebar
Main Article Content
Abstrakt
The aim of this article is to present the main directions of the discussion about nervousness in the Polish press in Congress Poland and Vilnius at the turn of the 19th and 20th centuries. The source basis consists of social and scientific journalism published in medical, hygienic, and pedagogical journals. The existence and significance of Western literature in the development of Polish reflection on nervousness at the time of the fin de siècle are also discussed. The research methods employed include historical analysis and press discourse analysis. The examination of the collected press materials suggests three main approaches to depicting nervousness. The dominant one was the medical discourse, which defined health standards as well as the etiology of diseases and disorders. Its impact on the language and social practices concerning
nervousness was the most significant. During the Russian Revolution of 1905, the political context and the concept of la névrose révolutionnaire gained importance. The third perspective was shaped by the social model, which explored how society
set standards of emotionality and mental health. In each approach, the etiology of neuroses was linked with categories of sex, social class, race, and nationality.
Downloads
Article Details
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
POLITYKA PRAW AUTORSKICH
Wydawca „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” jest upoważniony do korzystania oraz do rozpowszechniana wszystkich opublikowanych w czasopiśmie materiałów na podstawie umowy licencji niewyłącznej, zawartej uprzednio na czas nieoznaczony każdorazowo z autorem/ką konkretnego utworu na określonych w tamtejszej umowie polach eksploatacji.
POLITYKA OTWARTEGO DOSTĘPU
„Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” to czasopismo o otwartym dostępie, a cała jego zawartość jest dostępna bezpłatnie dla użytkowników i instytucji na zasadach licencji niewyłącznej CreativeCommons (CC BY-NC-ND 4.0). Użytkownicy/ki mogą czytać, pobierać, wykonywać kopie, rozpowszechniać, drukować, wyszukiwać lub linkować do pełnych tekstów artykułów w tym czasopiśmie bez uprzedniej zgody wydawcy lub autora/ki pod warunkiem podania źródła dostępu i autorstwa danej publikacji. Jest to zgodne z definicją otwartego dostępu BOAI (http://www.soros.org/openaccess).
Bibliografia
Arjos., „Powstańcie smutni!, „Wiedza” 1910, nr 19, s. 590–594; nr 20, s. 619–624.
Beard G.M., Neurastenia, jej objawy, istota, skutki i leczenie, tłum. J. Skłodowski, Warszawa 1890.
Belmont L., W wieku nerwowym (moja spowiedź): powieść w dwóch tomach, Warszawa 1890.
Bołdyrew A., Dorastanie w okowach higieny i eugeniki w świetle piśmiennictwa Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego na początku XX wieku, „Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne” 2020, t. 11, nr 2, s. 20–33.
Bołdyrew A., Męskość, naród i kultura fizyczna. Tradycyjne i nowoczesne wzorce męskości a wychowanie fizyczne młodzieży na ziemiach polskich w zaborze rosyjskim na początku XX w., „Horyzonty Wychowania” 2025, nr 69, s. 87–96.
Brudziński J., Z psychologii dziecka. Samobójstwa dzieci, „Przegląd Pedagogiczny” 1903, nr 2, s. 20–22; nr 3, s. 32–34.
Budzińska-Tylicka J., Z higieny małżeństwa, „Ster” 1912, nr 9, s. 2–3.
Chodecki W., O neurastenii i jej leczeniu, Warszawa 1889.
Czego nie wiecie o waszych córkach, „Ster” 1908, nr 10–11, s. 417–418.
Dallemagne J., Człowiek zwyrodniały, Warszawa 1896.
Deschamps A., Newrozy i pesymizm, tłum. Dr Med. L.W., Warszawa 1890.
Dębicki Z., Przedmowa, [w:] Newroza rewolucyjna według d-row Cabanès i L. Nassa, oprac. K. Płonska, Warszawa 1906, s. 8–10.
Dunin W., Newroza rewolucyjna. Z powodu książki d-rów Cabanèsa i L. Nassa, „Myśl Polska” 1906, nr 15, s. 241–243.
Edukacja i wychowanie dzieci i młodzieży w czasopiśmiennictwie społeczno-kulturalnym Królestwa Polskiego w latach 1905–1918. Bibliografia adnotowana, red. R. Bednarz--Grzybek, A. Bołdyrew, M.M. Kacprzak, cz. 1–2, Łódź 2023.
Grudzińska A., Zwyrodnienie, „Bluszcz” 1905, nr 33, s. 375–377.
Herman A., The Idea of Decline in Western History, New York 1997.
J.W., O samobójstwie wśród młodzieży i o nerwowości u dzieci, „Prawda” 1908, nr 52, s. 634.
Jaroszyński T., Psychologia i psychoterapia histerii, „Medycyna i Kronika Lekarska” 1910, nr 48, s. 1118–1125; nr 50, s. 1191–1194; nr 51, s. 1213–1219.
Jedlicki J., Świat zwyrodniały. Lęki i wyroki krytyków nowoczesności, Warszawa 2000.
Kisielewska J. [Oksza J.], Neurastenia a intelektualizm, „Tygodnik Ilustrowany” 1905, nr 18, s. 322–323.
Kłosińska K., Zagrożona męskość / zagrożone męskości, „Śląskie Studia Polonistyczne” 2016, nr 1–2, s. 7–33.
Korczyński L., Psychiczne rysy histerycznej nerwowości, „Zdrowie” 1909, nr 1, s. 5–11; nr 2, s. 70–81.
Krafft-Ebing R. von, Nasz wiek nerwowy (nasze zdrowe i chore nerwy), Warszawa 1886.
Krafft-Ebing R. von, Zboczenia umysłowe na tle zaburzeń płciowych, tłum. A. Fabian, Warszawa 1908.
Kuć J., Nerwowość. Histeria, „Tygodnik Mód i Powieści” 1905, nr 15, s. 165–166.
Lange A., Modernizm, „Tygodnik Ilustrowany” 1890, nr 13, s. 202–203.
Lombroso C., Człowiek – zbrodniarz w stosunku do antropologii, jurysprudencji i dyscypliny więziennej: zbrodniarz urodzony, obłąkaniec zmysłu moralnego, tłum. J.L. Popławski, Warszawa 1891.
Lombroso C., Ferrero G., Kobieta jako zbrodniarka i prostytutka: studia antropologiczne, poprzedzone biologią i psychologią kobiety normalnej, tłum. J. Szenhak, Warszawa 1895.
M.G., Kronika tygodniowa, „Tygodnik Ilustrowany” 1890, nr 35, s. 139–142.
Mantegazza P., Wiek obłudy, tłum. J. Lorentowicz, Warszawa 1890.
Marcinów M., Historia polskiego szaleństwa, t. 1: Słońce wśród czarnego nieba. Studium melancholii, Gdańsk 2017.
Meridjen-Manoukian A., Les femmes de la Révolution française pour exemples: mises en garde scientistes et méthode historique dans la constitution de la psychologie au début de la IIIe République, „Psychologies, Genre et Société” 2023, nr 1, https://www.psygenresociete.org/195 [dostęp: 5.03.2025].
Mosso A., Strach: studium popularno-naukowe, tłum. M. Flaum, Warszawa 1891.
Mosso A., Znużenie, tłum. M. Flaum, Warszawa 1892.
Nerwowość – choroba czasu, „Głos” 1886, nr 1, s. 9.
Newroza rewolucji, „Kurier Warszawski” 1906, nr 325, s. 8–9.
Nye R.A., Sociology and Degeneration: The Irony of Progress, [w:] Degeneration: The Dark Side of Progress, red. J.E. Chamberlin, S.L. Gilman, New York 1985, s. 49–71.
Pijaństwo i alkoholizm w piśmiennictwie Królestwa Polskiego w XIX i na początku XX wieku. Aspekty społeczne, pedagogiczne i kulturowe, wybór źródeł i oprac. A. Bołdyrew, Łódź 2019.
Podhorska-Okołów S., Impresja w chwili obecnej. Poza programem, „Myśl Polska” 1906, nr 32, s. 511–513.
Prus B., Kronika tygodniowa, „Kurier Codzienny” 1901, nr 145, s. 1–3.
Przewóska M.Cz., Higiena naszej szkoły, „Kurier Warszawski” 1910, nr 104, s. 1–2.
Ribot T.A., Choroby osobowości, tłum. J.K. Potocki, Warszawa 1885.
Rothe A., Samobójstwo i jego przyczyny, „Gazeta Sądowa Warszawska” 1874, nr 49, s. 385–388; nr 50, s. 393–397; nr 51, s. 401–404; nr 52, s. 409–413; 1875, nr 2, s. 10–12; nr 3, s. 17–23.
Słownik języka polskiego ułożony pod red. Jana Karłowicza, Adama Kryńskiego i Władysława Niedźwiedzkiego, t. 2: H–M, Warszawa 1902; t. 3: N–Ó, Warszawa 1904.
Słownik terminologii lekarskiej polskiej oprac. przez St. Janikowskiego [i in.], Kraków 1881.
Sterling W., O samobójstwach wśród dzieci i młodzieży szkolnej, „Wychowanie w Domu i Szkole” 1909, nr 2, s. 119–137.
Stróżewski K., W kwestii higieny życia płciowego, „Zdrowie” 1901, nr 2, s. 103–110.
Wizel A., Wiek nerwowy w świetle krytyki, Warszawa 1896.
Z.D., Samobójstwa, „Gazeta Polska” 1906, nr 327, s. 2.