„Głodnymi ludźmi i końmi wojny robić nie można”. O etycznej i taktycznej naturze literackich świadectw Romana Żaby i Tadeusza Kudlińskiego, oficerów armii austro-węgierskiej

Main Article Content

Jacek Rozmus
https://orcid.org/0000-0003-3698-8965

Abstrakt

The literary representations of the First World War by Roman Żaba and Tadeusz Kudliński offer a perspective on the armed conflict that transformed the face of nineteenth-century Europe, differing from the commonly known images perpetuated by legionary literature or pacifist prose. Both authors served in the Austro-Hungarian army. Kudliński was drafted directly from secondary school, while Żaba chose a military career of his own accord in his youth. They served in different branches of the army: Kudliński in the artillery, Żaba as a cavalry officer educated in military academies and experienced in Galician uhlan regiments. Military service was thus an episode in Kudliński’s life, yet one significant enough for him to dedicate to it his novel "The Taste of the World: An Autobiographical Novel". War and military service also occupy an important place in his prose volume "The Capital of My Youth: Memoirs of a Cracovian between the Wars". Żaba, in turn, authored "Memoirs of Years Past" (from 1864 to 1937)": “I Was Lucky in War”. Are there affinities, apart from military motifs, between the autobiographical prose of a professional officer and that of a writer? Without delving into questions of style, it is worth noting the presence in these works of the categories of affect and emotion, understood as defined by Anna Łebkowska. What constitutes corporeality, physiology, sensuality, and physical fitness undoubtedly finds expression in attitudes displayed both in garrison life and on the front. Both the artilleryman and the cavalry officer – which in Żaba’s case seems natural – highlight in their prose the relationship between man and horse.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Rozmus, J. (2025). „Głodnymi ludźmi i końmi wojny robić nie można”. O etycznej i taktycznej naturze literackich świadectw Romana Żaby i Tadeusza Kudlińskiego, oficerów armii austro-węgierskiej. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis | Studia Historicolitteraria, 25, 511–528. https://doi.org/10.24917/20811853.25.29
Dział
Studia i rozprawy

Bibliografia

Burkot S., Charakter i jego konteksty, [w:] Kornel Filipowicz. Szkice do portretu, red. S. Burkot, J.S. Ossowski, J. Rozmus, Kraków 2000.

Chwalba A., Samobójstwo Europy. Wielka Wojna 1914–1918, Kraków 2014.

van Creveld M., Zmienne oblicza wojny. Od Marny do Iraku, tłum. J. Szkudliński, Poznań 2008.

Czerep S., II Brygada Legionów Polskich, Warszawa 2007.

Howard M., Wojna w dziejach Europy, tłum. T. Rybkowski, Wrocław 1990.

Kochnowski R., „Przy Tobie Najjaśniejszy Panie stoimy i stać chcemy…”. Monarchia habsburska w polskiej myśli politycznej lat 1860–1914, Kraków 2009.

Kossak W., Wspomnienia, oprac., wstępem i przypisami opatrzył K. Olszański, Warszawa 1973.

Kroh A., O Szwejku i o nas, Nowy Sącz 1992.

Kudliński T., Młodości mej stolica. Wspomnienia krakowianina z okresu między wojnami, Kraków–Wrocław 1984.

Kudliński T., Smak świata. Powieść biograficzna, Warszawa 1931.

Lejeune P., Ironiczna opowieść o dzieciństwie: Vallès, tłum. S. Jaworski, [w:] tegoż, Wariacje na temat pewnego paktu. O autobiografii, Kraków 2007, s. 93–119.

Łazuga W., Kalkulować… Polacy na szczytach c. k. monarchii, Poznań 2013.

Łazuga W., Uwikłani w przeszłość. „Proskrybowani” i „dyletanci”, Poznań 2023.

Łebkowska A., Somatopoetyka – afekty – wyobrażenia. Literatura XX i XXI wieku, Kraków 2019.

Olszewska M.J., Człowiek w świecie Wielkiej Wojny. Literatura polska z lat 1914–1919 wobec I wojny światowej. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2004.

Olszewska M.J., Heroizm ludzkiego istnienia. W kręgu wybranych zagadnień etycznych w literaturze polskiej II połowy XIX i I połowy XX wieku. Szkice, Warszawa 2008.

Pajewski J., Pierwsza wojna światowa 1914–1918, Warszawa 1991.

Pałosz J., Ten wspaniały strajk ludzkości… Z dziejów żołnierzy frontu wschodniego Wielkiej Wojny, Kraków 2018.

Rozmus J., Żołnierskie narracje o wojnie światowej 1914–1918. Strzelcy, legioniści, Polacy w armii austro-węgierskiej, Kraków 2013.

Rozmus J., „Każdy spełnił swój obowiązek”. Franciszek Ksawery Latinik, Żołnierz polski pod Gorlicami 1915. Działalność 100 Pułku Ziemi Cieszyńskiej, [w:] Wojna w Europie Środkowo-Wschodniej z perspektywy interdyscyplinarnej, red. J. Getka, J. Grzybow

ski, R. Kramar, Warszawa 2015, s. 51–75.

Stefanowska A., Bołdak A., Relacja człowiek-koń, czyli o znaczeniu koni w życiu człowieka pod względem cywilizacyjnym i indywidualnym, „Seminare” 2022, t. 43, s. 107–120.

Żaba R., Wspomnienia z lat ubiegłych (od 1864 do 1937). „Na wojnie miałem szczęście”, wstęp i red. P.S. Szlezynger, Kraków 2020.