Herstoria Górnoślązaczki. Jolanta Wadowska-Król – szopienicka doktor ołowianych dzieci
Article Sidebar
Main Article Content
Abstrakt
The article presents the profile of Jolanta Wadowska-Król, a doctor from Szopienice distinguished for her fight against lead poisoning. The author situates Wadowska-Król within the context of the local community and the industrial landscape of Upper Silesia, as well as within the political realities of the Polish People’s Republic. The article depicts the doctor’s heroic struggle not only against the epidemic of lead poisoning among the inhabitants of the industrial region of Silesia, but also against the heartless state apparatus that sought to conceal the truth about environmental contamination and the threats posed by the Szopienice smelter to the health and lives of local residents. Wadowska-Król’s dedication and persistence were acknowledged only years later. The pediatrician, referred to as the “Madonna of Szopienice” and the “Sendlerowa of Szopienice”, became the subject of radio programmes, documentaries, scientific and popular articles, and literary works. In 2021, the Senate of the University of Silesia in Katowice awarded Jolanta Wadowska-Król the title of doctor honoris causa. The article recalls her achievements and presents various forms of her commemoration.
Downloads
Article Details
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
POLITYKA PRAW AUTORSKICH
Wydawca „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” jest upoważniony do korzystania oraz do rozpowszechniana wszystkich opublikowanych w czasopiśmie materiałów na podstawie umowy licencji niewyłącznej, zawartej uprzednio na czas nieoznaczony każdorazowo z autorem/ką konkretnego utworu na określonych w tamtejszej umowie polach eksploatacji.
POLITYKA OTWARTEGO DOSTĘPU
„Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” to czasopismo o otwartym dostępie, a cała jego zawartość jest dostępna bezpłatnie dla użytkowników i instytucji na zasadach licencji niewyłącznej CreativeCommons (CC BY-NC-ND 4.0). Użytkownicy/ki mogą czytać, pobierać, wykonywać kopie, rozpowszechniać, drukować, wyszukiwać lub linkować do pełnych tekstów artykułów w tym czasopiśmie bez uprzedniej zgody wydawcy lub autora/ki pod warunkiem podania źródła dostępu i autorstwa danej publikacji. Jest to zgodne z definicją otwartego dostępu BOAI (http://www.soros.org/openaccess).
Bibliografia
Bajorek A., Heretyk z familoka, Kraków 2015.
Bajorek A., Motywy autobiograficzne w twórczości Janoscha, Kraków 2018.
Bulsa M., Grzegorek G., Witaszczyk B., Domy i gmachy Katowic, Katowice, 2013.
Dziurok A., Ołowiane dzieci, „CzasyPismo. O Historii Górnego Śląska” 2014, nr 2(6), s. 94–98.
Fox M., Moja Ołowianko, klęknij na kolanko, Konin 2021.
Giszowiec, Nikiszowiec, Szopienice: przewodnik po dzielnicach Katowic, red. L. Jabłoński, Katowice 2002.
Grzegorek G., Frużyński A., Rygus P., Kopalnie i huty Katowic, Katowice–Zabrze 2017.
Herstoryczki, red. N. Sarata, Szczawnica 2016.
Historia szopienickiej epidemii ołowicy a współczesny problem zanieczyszczenia środowiska na Śląsku. Z Doktor Jolantą Wadowską-Król rozmawia Aleksandra Lange, „Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego” 2022, t. 31, s. 1–9.
Jędryka M., Ołowiane dzieci. Zapomniana epidemia, Warszawa 2020.
Klich A., Cały ten Kutz. Biografia niepokorna, Kraków 2019.
Kowalik H., Ołowica atakuje, [w:] Pierony. Górny Śląsk po polsku i niemiecku. Antologia, red. D. Kortko, L. Ostałowska, Warszawa 2014.
Kowalik H., Tajna lista ołowików, „Wprost” 2015, nr 16, s. 70–73.
Krzywy I., Krzywy E., Pastuszak-Gabionowska M., Brodkiewicz A., Ołów – czy jest się czego obawiać, „Annales Academiae Medicae Stetinensis. Roczniki Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie” 2010, nr 2, s. 118–128.
Kutz K., Kornblumenblau, [w:] Fizymatenta. Felietony z lat 2004–2016, Warszawa 2017, s. 224–229.
Majcher M., Doktórka od familoków, Warszawa 2023.
Marzec L., Po kądzieli. Feministyczne pisarstwo Jadwigi Żylińskiej, Poznań 2014.
Mazuś M., Życie na bezhuciu, „Polityka” 2014, nr 17, s. 37–39.
Ołowicze światy Śląska. W strefie chorób poprzemysłowych Jolanty Wadowskiej-Król, red. L. Sadzikowska, T. Kipka, Katowice 2024.
Po prostu pracowałam. Z Jolantą Wadowską-Król rozmawia Lucyna Sadzikowska, „Narracje o Zagładzie” 2021, numer specjalny: Ołów/ołowica w kulturze i nauce, s. 17–40.
Rokita Z., Ołowiany mikrokosmos, „CzasyPismo. O Historii Górnego Śląska” 2020, nr 2(18), s. 203–206.
Rokita Z., Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku, Wołowiec 2020.
Siemianowicz K., Z przychodni na ekrany – historia krzyżykami haftowana. Rzecz o doktor Jolancie Wadowskiej-Król, [w:] Kobiety i medycyna. Rozprawy z historii medycyny i literatury, t. 3: Między prawdą a fikcją, red. D. Lewera, J. Pacholski, J. Radłowska, A. Zakrzewska-Szostek, Wrocław 2024.
Smolorz M., Modliszka w koronkach, „Polityka” 2008, nr 10, s. 85–87.
Szewczyk G.B., Postać Górnoślązaczki w literaturze niemieckiej i polskiej w XIX i XX wieku, [w:] Udział kobiet w polskim ruchu narodowym na Górnym Śląsku i Śląsku Cieszyńskim w XIX i XX wieku, red. H. Karczyńska, Opole 1996, s. 120–128.
Szymczyk W., Ołowiane dzieci, „Gazeta Wyborcza” 1992, nr 88, s. 12–13.
Tomczok M., „Wielu chłopców stąd uciekało”. Migracje nietypowe w artystyczno-literackich ujęciach Szopienic Kazimierza Kutza, Henryka Bereski i Hilarego Krzysztofiaka, „Porównania” 2022, nr 2(32), s. 139–154.
Tuan Y.F., Przestrzeń i miejsce, tłum. A. Morawińska, Warszawa 1987.
Wilczok E., 150 lat hutnictwa metali nieżelaznych w Szopienicach. Dzieje Huty Metali Nieżelaznych „Szopienice” i jej załogi, Katowice 1984.
Bardzińska D., Filmowa opowieść ołowianego dziecka. Rozmowa z Michałem Jędryką, „Wprost”, 20.01.2021, https://historia.wprost.pl/prl/10411057/filmowa-opowiesc-olowianego-dziecka.html [dostęp: 8.08.2025].
Brzozowska E., Medyczny thriller o „ołowianych dzieciach” z Szopienic, „Medonet”, 6.11.2018, https://www.medonet.pl/zdrowie,medyczny-thriller-o--olowianych--dzieciach--z-szopienic,artykul,1728784.html [dostęp: 23.08.2025].
Kanarek umiera pierwszy, słuchowisko w reż. M. Brzostyńskiej i wg scenariusza M. Fox, 2023, https://jedynka.polskieradio.pl/artykul/3136132,Kanarek-umiera-pierwszy-Premierowe-sluchowisko-w-Jedynce-POSLUCHAJ [dostęp: 8.08.2025].
Magdalena Majcher i dr Jolanta Wadowska-Król w WKATOWICACH.eu, 18.02.2023, YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=d3zGfyj3GwM [dostęp: 10.08.2025].
Malinowska A., Spotkanie z dr Jolantą Wadowską-Król w Katowicach, 11.04.2018, wyborcza.pl, https://wyborcza.pl/AkcjeSpecjalne/7,155762,23256279,spotkanie--z-dr-jolanta-wadowska-krol-w-katowicach.html [dostęp: 7.08.2025].
Matka Boska szopienicka, reż. M. Król, scen. M. Król, K. Skibińska. Polska 2013, YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=FTc2RUNGsi0 [dostęp: 4.10.2025].
Tajemnica trucia szopienickich dzieci, reż. P. Kaszuba, scen. A. Malinowska, P. Kaszuba, 25.06.2021, YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=i280zn5kOi0 [dostęp: 7.08.2025].