„U wód”, czyli "Ziemianka w XIX-wiecznym kurorcie. Listy Stefanii z Lemańskich Rzewuskiej do męża z pobytów w zagranicznych uzdrowiskach"
Main Article Content
Abstrakt
Drawing on the epistolary theories of Elżbieta Rybicka, Stefania Skwarczyńska, and Anita Całek, this article analyzes the correspondence of Stefania née Lemańska Rzewuska, written to her husband Wacław between 1886 and 1891, during her stays in foreign health resorts such as San Remo, Meran, and Neumarkt in der Steiermark, where she spent long months undergoing treatment for tuberculosis. The study focuses on the anthropological and communicative aspects of these letters and their place within the sociology of literature, which centers on the emotional and communicative human subject. The letters serve as a document of a specific historical, social, and literary reality and provide valuable insight into the spa culture of the late 19th century. They allow for the reconstruction of the course of tuberculosis, its accompanying ailments, and contemporary methods of treatment. It appears that the main therapeutic method against tuberculosis at the time was climatic therapy, based on breathing fresh air, physical activity, and walks, supported by a specific diet that included various types of alcohol, kefir, milk, cod-liver oil, and even cigarettes. Due to her health and financial limitations, Stefania did not actively participate in the cultural life of the spa. She constantly longed for her home and husband. Her letters served as a means of continuous communication between the spouses, separated by a thousand kilometers, and became a way of building a relationship based on love and partnership. They also functioned as a form of psychological therapy for both. Stefania ultimately lost her battle with tuberculosis, dying at the age of 36. Her letters fit well into the history of 19th-century customs and the history of medicine, particularly the struggle against tuberculosis – the so-called “white plague”.
Downloads
Article Details

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
POLITYKA PRAW AUTORSKICH
Wydawca „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” jest upoważniony do korzystania oraz do rozpowszechniana wszystkich opublikowanych w czasopiśmie materiałów na podstawie umowy licencji niewyłącznej, zawartej uprzednio na czas nieoznaczony każdorazowo z autorem/ką konkretnego utworu na określonych w tamtejszej umowie polach eksploatacji.
POLITYKA OTWARTEGO DOSTĘPU
„Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” to czasopismo o otwartym dostępie, a cała jego zawartość jest dostępna bezpłatnie dla użytkowników i instytucji na zasadach licencji niewyłącznej CreativeCommons (CC BY-NC-ND 4.0). Użytkownicy/ki mogą czytać, pobierać, wykonywać kopie, rozpowszechniać, drukować, wyszukiwać lub linkować do pełnych tekstów artykułów w tym czasopiśmie bez uprzedniej zgody wydawcy lub autora/ki pod warunkiem podania źródła dostępu i autorstwa danej publikacji. Jest to zgodne z definicją otwartego dostępu BOAI (http://www.soros.org/openaccess).
Bibliografia
Bielawska T., U życiodajnych zdrojów, Warszawa 1996.
Budrewicz T., Sadlik M., Od Galicji po Amerykę: Literackim tropem XIX-wiecznych podróży, Kraków 2018.
Całek A., Nowa teoria listu, Kraków 2019.
Historia kultury uzdrowiskowej w Europie, red. B. Płonka-Syroka, A. Kaźmierczak, Wrocław 2012.
Ihnatowicz E., U wód. Kurort jako literackie miejsce akcji, [w:] Obrazy kultury polskiej w twórczości Józefa Ignacego Kraszewskiego, red. B. Czwórnóg-Jadczak, Lublin 2004, s. 165–171.
Jaroszczyński W., Meran i Arco jako lecznicze stacye klimatyczne, Lwów 1885.
Kita J., Mężczyzna w XIX-wiecznym kurorcie, [w:] Życie prywatne Polaków w XIX wieku. t. 8: O mężczyźnie (nie)zwyczajnie, red. J. Kita, M. Korybut-Marciniak, Łódź–Olsztyn 2019, s. 159–180.
Klemba U., Życie małżeńskie Stefanii z Lemańskich i Wacława Rzewuskich w świetle źródeł epistolarnych, [w:] Życie prywatne Polaków w XIX wieku, t. 7: Prywatne światy zamknięte w listach, red. J. Kita, M. Korybut-Marciniak, Łódź 2018, s. 291–301.
Kompendium wiedzy o turystyce, red. G. Gołembiewski, Warszawa–Poznań 2002.
Matysiak M., Podróż kuracyjna jako jedna z form spędzania czasu wolnego w rodzinie ziemiańskiej w XIX wieku (1795–1863), [w:] Życie prywatne Polaków w XIX wieku, red. M. Korybut-Marciniak, M. Zbrzeźniak, Olsztyn 2013, s. 247–256.
Ostrowicz A., Landek w hrabstwie kłockiem w Szlasku, Poznań 1881.
Rybicka E., Antropologiczne i komunikacyjne aspekty dyskursu epistolograficznego, „Teksty Drugie” 2004, nr 4, s. 40–55.
Skwarczyńska S., Teoria listu, na podstawie lwowskiego pierwodruku oprac. E. Feliksiak i M. Leś, Białystok 2006.
Skwarczyńska S., Wokół teorii listu (Paradoksy), [w:] taż, Pomiędzy historią a teorią literatury, Warszawa 1975, s. 178–186.
Stegner T., Wypoczynek „u wód”. Kobiety z ziem polskich w dziewiętnastowiecznych kurortach, [w:] Życie prywatne Polaków w XIX wieku, t. 1: „Portret kobiecy” Polki w realiach epoki, red. Korybut-Marciniak, M. Zbrzeźniak, Łódź–Olsztyn 2014, s. 9–24.
Ziemianka w XIX-wiecznym kurorcie. Listy Stefanii z Lemańskich Rzewuskiej do męża z pobytów w zagranicznych uzdrowiskach, wstęp i oprac. J. Kita, U. Klemba, Łódź 2017.