Między etyką a dietetyką. Głosy polskich zwolenników wegetarianizmu pod koniec XIX i na początku XX stulecia
Article Sidebar
Main Article Content
Abstrakt
The article explores the Polish vegetarian movement, which emerged in the 1880s and subsequently developed in a non-uniform manner, oscillating between dietary and ethical positions. The voices of Polish vegetarians and commentators on the movement formed an engaging intellectual debate. These discussions addressed issues of healthy nutrition as well as the moral implications of a plant-based diet. Key figures in the debate included Konstanty Moes-Oskragiełło, Józef Drzewiecki, Janisław Jastrzębowski, Rajmund Jankowski, Bolesław Prus, and Aleksander Świętochowski. Advocates of vegetarianism employed a variety of arguments. Initially, they recommended a plant-based diet primarily for its health benefits. Over time, however, they increasingly acknowledged the fate of animals and began to empathize with their suffering. In the Polish vegetarian discourse at the turn of the 19th and 20th centuries, a gradual shift took place – marked by the weakening of the dominant paradigm of anthropocentric culture.
Downloads
Article Details
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
POLITYKA PRAW AUTORSKICH
Wydawca „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” jest upoważniony do korzystania oraz do rozpowszechniana wszystkich opublikowanych w czasopiśmie materiałów na podstawie umowy licencji niewyłącznej, zawartej uprzednio na czas nieoznaczony każdorazowo z autorem/ką konkretnego utworu na określonych w tamtejszej umowie polach eksploatacji.
POLITYKA OTWARTEGO DOSTĘPU
„Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” to czasopismo o otwartym dostępie, a cała jego zawartość jest dostępna bezpłatnie dla użytkowników i instytucji na zasadach licencji niewyłącznej CreativeCommons (CC BY-NC-ND 4.0). Użytkownicy/ki mogą czytać, pobierać, wykonywać kopie, rozpowszechniać, drukować, wyszukiwać lub linkować do pełnych tekstów artykułów w tym czasopiśmie bez uprzedniej zgody wydawcy lub autora/ki pod warunkiem podania źródła dostępu i autorstwa danej publikacji. Jest to zgodne z definicją otwartego dostępu BOAI (http://www.soros.org/openaccess).
Bibliografia
Drzewiecki J., Jarstwo podstawą nowego życia w zdrowiu, piękności i szczęściu, wyd. 3 dopełnione, Berlin [1904].
Jankowski R., Pójdźmy na łono natury! Broszura jarska (wegetariańska), Kraków 1901.
Jankowski R., W obronie Zakonu Bożego (Broszura jarska), Warszawa 1912.
Jastrzębowski J., Historia ruchu jarskiego w Polsce, Berlin 1912.
Kingsford A., Naukowe podstawy diety roślinnej (jarstwa), tłum. L. Leszczyński, Warszawa 1904.
Moes-Oskragiełło K., Jarstwo i wełniarstwo w dziejach Słowiańszczyzny, Warszawa 1888.
Moes-Oskragiełło K., Przyrodzone pokarmy człowieka i wpływ ich na dolę ludzką, Warszawa 1888.
Moes-Oskragiełło K., Słowo wstępne, [w:] A. von Seefeld, Jarosz i jarstwo (wegetarianizm), tłum. z niemieckiego i wstępem poprzedził K. Moes-Oskragiełło, Warszawa 1884, s. 1–12.
Moes-Oskragiełło, Odpowiedź na omowy jarstwa, czyli wegetarianizmu, panów Omikrona, St. Kramsztyka i A. Mg. z „Kraju”, Warszawa 1885.
Omikron [W. Sabowski], Z postem czy z mięsem?, „Kurier Warszawski” 1884, nr 160b, s. 1–2.
Pasieka P., „Niech zginą nałogi mięsno-wódczano-tytuniowo-modne”. Programy i idee polskich wegetarian XIX i początku XX stulecia, „Studia Europea Gnesnensia” 2018, z. 18, s. 45–61.
Pasieka P., Spory o wegetarianizm w wieku XIX. Ideowe i materialne podstawy diety bezmięsnej, „Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies” 2024, nr 1, s. 1–25.
Patel R., Moore J.W., Tania natura, tłum. P. Czapliński, A.W. Nowak, [w:] O jeden las za daleko. Demokracja, kapitalizm i nieposłuszeństwo ekologiczne w Polsce, red. P. Czapliński, J.B. Bednarek, D. Gostyński, Warszawa 2019, s. 311–331.
Piechota D., Wegetarianizm nad Wisłą na przełomie XIX i XX wieku, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Sectio N, Educatio Nova” 2024, t. 9, s. 290–306.
Prus B., Kronika tygodniowa, „Kurier Codzienny” 1894, nr 108, s. 1.
Prus B., Kronika tygodniowa, „Kurier Warszawski” 1884, nr 311, s. 1–3.
Seefeld A. von, Jarosz i jarstwo (wegetarianizm), tłum. z niemieckiego i wstępem poprzedził K. Moes-Oskragiełło, Warszawa 1884.
Smaga Ł., Konstanty Moes-Oskragiełło – ojciec polskiego jarstwa, Kraków 2017.
Spencer C., Wegetarianizm. Zarys historii, tłum. M. Filipczuk, [b. m.], 2021.
Stuart T., Bezkrwawa rewolucja. Historia wegetarianizmu od 1600 roku do współczesności, tłum. J. Mikoś, Warszawa 2011.
Świerzowska A., Wincentego Lutosławskiego jarstwo w praktyce – od doświadczeń osobistych do „programowej wstrzemięźliwości”, „Rocznik Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 2021, t. 84, s. 145–171.
Świętochowski A., Moralność względem zwierząt, VII, „Nowiny” 1879, nr 146, s. 1.
Świętochowski A., Woły, [w:] tegoż, Nowele i opowiadania. Wybór, oprac. S. Sandler, BN I 185, Wrocław 1965, s. 192–196.
Tołstoj L., Pierwszy stopień, czyli wstrzemięźliwość jako pracnota oraz podstawa ludzkiej doskonałości, Berlin 1907.