Między etyką a dietetyką. Głosy polskich zwolenników wegetarianizmu pod koniec XIX i na początku XX stulecia
Hauptsächlicher Artikelinhalt
Abstract
The article explores the Polish vegetarian movement, which emerged in the 1880s and subsequently developed in a non-uniform manner, oscillating between dietary and ethical positions. The voices of Polish vegetarians and commentators on the movement formed an engaging intellectual debate. These discussions addressed issues of healthy nutrition as well as the moral implications of a plant-based diet. Key figures in the debate included Konstanty Moes-Oskragiełło, Józef Drzewiecki, Janisław Jastrzębowski, Rajmund Jankowski, Bolesław Prus, and Aleksander Świętochowski. Advocates of vegetarianism employed a variety of arguments. Initially, they recommended a plant-based diet primarily for its health benefits. Over time, however, they increasingly acknowledged the fate of animals and began to empathize with their suffering. In the Polish vegetarian discourse at the turn of the 19th and 20th centuries, a gradual shift took place – marked by the weakening of the dominant paradigm of anthropocentric culture.
Downloads
Artikel-Details

Dieses Werk steht unter der Lizenz Creative Commons Namensnennung - Nicht-kommerziell - Keine Bearbeitungen 4.0 International.
URHEBERRECHTE
Der Herausgeber der „AnnalesUniversitatisPaedagogicaeCracoviensis. StudiaHistoricolitteraria” ist zur Nutzung und Verbreitung aller in der Zeitschriftveröffentlichten Materialien auf Grundlage eines nicht ausschließlichen, zeitlich unbeschränkten Lizenzvertrags befugt, der im Voraus unbefristet mit jedem/r Autor/in des jeweiligen Werks für die im betreffenden Vertrag vereinbarten Nutzungsbereiche abgeschlossen wird.
POLITIK DES OFFENEN ZUGRIFFS
Die „AnnalesUniversitatisPaedagogicaeCracoviensis. StudiaHistoricolitteraria” sind eine Fachzeitschrift mit freiem Zugriff, dessen voller Inhalt kostenlos für Nutzer und Einrichtungen auf Grundlage einer nicht ausschließlichenCreativeCommons-Lizenz (CC BY-NC-ND 4.0) verfügbar ist. Die Nutzer/innen können die Artikel in dieser Zeitschriftohne vorherige Zustimmung des Herausgebers oder des/r Autors/in lesen, herunterladen, Kopien anfertigen, verbreiten, drucken oder zu Volltexten verlinken, insofern die Quelle des Zugriffs und der/die Autor/inder jeweiligen Publikation angegeben wird. Dies ist mit der BOAI-Definition des offenen Zugriffs konform (http://www.soros.org/openaccess).
Literaturhinweise
Drzewiecki J., Jarstwo podstawą nowego życia w zdrowiu, piękności i szczęściu, wyd. 3 dopełnione, Berlin [1904].
Jankowski R., Pójdźmy na łono natury! Broszura jarska (wegetariańska), Kraków 1901.
Jankowski R., W obronie Zakonu Bożego (Broszura jarska), Warszawa 1912.
Jastrzębowski J., Historia ruchu jarskiego w Polsce, Berlin 1912.
Kingsford A., Naukowe podstawy diety roślinnej (jarstwa), tłum. L. Leszczyński, Warszawa 1904.
Moes-Oskragiełło K., Jarstwo i wełniarstwo w dziejach Słowiańszczyzny, Warszawa 1888.
Moes-Oskragiełło K., Przyrodzone pokarmy człowieka i wpływ ich na dolę ludzką, Warszawa 1888.
Moes-Oskragiełło K., Słowo wstępne, [w:] A. von Seefeld, Jarosz i jarstwo (wegetarianizm), tłum. z niemieckiego i wstępem poprzedził K. Moes-Oskragiełło, Warszawa 1884, s. 1–12.
Moes-Oskragiełło, Odpowiedź na omowy jarstwa, czyli wegetarianizmu, panów Omikrona, St. Kramsztyka i A. Mg. z „Kraju”, Warszawa 1885.
Omikron [W. Sabowski], Z postem czy z mięsem?, „Kurier Warszawski” 1884, nr 160b, s. 1–2.
Pasieka P., „Niech zginą nałogi mięsno-wódczano-tytuniowo-modne”. Programy i idee polskich wegetarian XIX i początku XX stulecia, „Studia Europea Gnesnensia” 2018, z. 18, s. 45–61.
Pasieka P., Spory o wegetarianizm w wieku XIX. Ideowe i materialne podstawy diety bezmięsnej, „Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies” 2024, nr 1, s. 1–25.
Patel R., Moore J.W., Tania natura, tłum. P. Czapliński, A.W. Nowak, [w:] O jeden las za daleko. Demokracja, kapitalizm i nieposłuszeństwo ekologiczne w Polsce, red. P. Czapliński, J.B. Bednarek, D. Gostyński, Warszawa 2019, s. 311–331.
Piechota D., Wegetarianizm nad Wisłą na przełomie XIX i XX wieku, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Sectio N, Educatio Nova” 2024, t. 9, s. 290–306.
Prus B., Kronika tygodniowa, „Kurier Codzienny” 1894, nr 108, s. 1.
Prus B., Kronika tygodniowa, „Kurier Warszawski” 1884, nr 311, s. 1–3.
Seefeld A. von, Jarosz i jarstwo (wegetarianizm), tłum. z niemieckiego i wstępem poprzedził K. Moes-Oskragiełło, Warszawa 1884.
Smaga Ł., Konstanty Moes-Oskragiełło – ojciec polskiego jarstwa, Kraków 2017.
Spencer C., Wegetarianizm. Zarys historii, tłum. M. Filipczuk, [b. m.], 2021.
Stuart T., Bezkrwawa rewolucja. Historia wegetarianizmu od 1600 roku do współczesności, tłum. J. Mikoś, Warszawa 2011.
Świerzowska A., Wincentego Lutosławskiego jarstwo w praktyce – od doświadczeń osobistych do „programowej wstrzemięźliwości”, „Rocznik Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 2021, t. 84, s. 145–171.
Świętochowski A., Moralność względem zwierząt, VII, „Nowiny” 1879, nr 146, s. 1.
Świętochowski A., Woły, [w:] tegoż, Nowele i opowiadania. Wybór, oprac. S. Sandler, BN I 185, Wrocław 1965, s. 192–196.
Tołstoj L., Pierwszy stopień, czyli wstrzemięźliwość jako pracnota oraz podstawa ludzkiej doskonałości, Berlin 1907.