„W gotowalniach maski opadają”. Co dziewiętnastowieczna służąca wiedziała o higienie, zwłaszcza gdy była mężczyzną? "Dziennik panny służącej" Octave’a Mirbeau
Main Article Content
Abstrakt
This article examines Octave Mirbeau’s 1900 novel The Diary of a Chambermaid, highlighting the complex and paradoxical position of nineteenth-century domestic servants. The protagonist, Célestine, as a maid, has access to the most intimate aspects of her employers’ lives, which makes her the confidante of their secrets. Servants of the time were true experts in hygiene, as maintaining cleanliness was one of their primary duties. Yet the novel is above all a story about discrimination, violence, the “use” and “abuse” of maids, and their sexual exploitation by employers. Hygiene becomes here a tool of control and discipline. By giving voice to a maid, Mirbeau exposes bourgeois hypocrisy, deceit, and cruelty. Although Célestine is a victim, she is not powerless – she is capable of using her knowledge for her own advantage. The article argues that Mirbeau’s novel is not only a critique of nineteenth-century society but also a literary manifesto against the violence hidden behind the façade of order and cleanliness.
Downloads
Article Details

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
POLITYKA PRAW AUTORSKICH
Wydawca „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” jest upoważniony do korzystania oraz do rozpowszechniana wszystkich opublikowanych w czasopiśmie materiałów na podstawie umowy licencji niewyłącznej, zawartej uprzednio na czas nieoznaczony każdorazowo z autorem/ką konkretnego utworu na określonych w tamtejszej umowie polach eksploatacji.
POLITYKA OTWARTEGO DOSTĘPU
„Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” to czasopismo o otwartym dostępie, a cała jego zawartość jest dostępna bezpłatnie dla użytkowników i instytucji na zasadach licencji niewyłącznej CreativeCommons (CC BY-NC-ND 4.0). Użytkownicy/ki mogą czytać, pobierać, wykonywać kopie, rozpowszechniać, drukować, wyszukiwać lub linkować do pełnych tekstów artykułów w tym czasopiśmie bez uprzedniej zgody wydawcy lub autora/ki pod warunkiem podania źródła dostępu i autorstwa danej publikacji. Jest to zgodne z definicją otwartego dostępu BOAI (http://www.soros.org/openaccess).
Bibliografia
Ashenburg K., Historia brudu, tłum. A. Górska, Warszawa 2010.
Freedgood E., Idee w rzeczach. Ulotne znaczenia powieści wiktoriańskich, tłum. A. Al.-Araj i in., Warszawa 2017.
Historia życia prywatnego, t. 4: Od rewolucji francuskiej do I wojny światowej, red. M. Perrot, tłum. A. Paderewska-Gryza, B. Panek, W. Gilewski, Wrocław 2006.
Kaczmarek T., Sceny z heroicznego życia kołtuna, czyli Farsy i Moralitety Octave’a Mirbeau, [w:] O. Mirbeau, Farsy i moralitety. Francuski teatr anarchistyczny, red. i oprac. T. Kaczmarek, Łódź 2015, s. 7–106.
Kuciel-Frydryszak J., Służące do wszystkiego, Warszawa 2018.
Michel P., Le Journal d’une femme de chambre, [w:] Dictionnaire Octave Mirbeau, 2016,
https://mirbeau.asso.fr/dicomirbeau [dostęp: 31.03.2025].
Mirbeau O., Dziennik panny służącej, tłum. M. Zenowicz, Warszawa 2015.
Olsen B., W obronie rzeczy. Archeologia i ontologia przedmiotów, tłum. B. Shallcross, Warszawa 2013.
Rosner V., Modernism and the Architecture of Private Life, New York 2005.
Szumlewicz K., Punkt widzenia służącej według Gabrieli Zapolskiej i Zofii Nałkowskiej, [w:] tejże, Miłość i ekonomia w literackich biografiach kobiet, Warszawa 2017, s. 108–122.
Tatarkiewicz E., Służące i służący. Literackie obrazy w polskiej prozie XIX i XX wieku, Warszawa 2023.
Urbanik-Kopeć A., Instrukcja nadużycia. Służące w XIX-wiecznych polskich domach, Katowice 2019.
Vigarello G., Historia czystości i brudu. Higiena ciała od czasów średniowiecza, tłum. B. Szwarcman-Czarnota, Warszawa 2012.