Ład przestrzeni, ład umysłu i czystość duszy. Higieniści nie tylko Orzeszkowej
Artikel-Sidebar
Hauptsächlicher Artikelinhalt
Abstract
The article discusses how deeply the theme of hygiene is embedded in positivist is sues and modes of thinking. The example is provided by Eliza Orzeszkowa’s didactic novel Maria (1877). The prohygienic stance here rises to the level of an idea closely linked with the concept of organic work. For this reason, it becomes a marker of the positivist, and its most important symptoms are the order of human-controlled space, the order of the mind, and the purity of the soul. Recalling various contexts reveals the multiple ways in which hygiene is intertwined with the positivist text.
Downloads
Artikel-Details
Dieses Werk steht unter der Lizenz Creative Commons Namensnennung - Nicht-kommerziell - Keine Bearbeitungen 4.0 International.
URHEBERRECHTE
Der Herausgeber der „AnnalesUniversitatisPaedagogicaeCracoviensis. StudiaHistoricolitteraria” ist zur Nutzung und Verbreitung aller in der Zeitschriftveröffentlichten Materialien auf Grundlage eines nicht ausschließlichen, zeitlich unbeschränkten Lizenzvertrags befugt, der im Voraus unbefristet mit jedem/r Autor/in des jeweiligen Werks für die im betreffenden Vertrag vereinbarten Nutzungsbereiche abgeschlossen wird.
POLITIK DES OFFENEN ZUGRIFFS
Die „AnnalesUniversitatisPaedagogicaeCracoviensis. StudiaHistoricolitteraria” sind eine Fachzeitschrift mit freiem Zugriff, dessen voller Inhalt kostenlos für Nutzer und Einrichtungen auf Grundlage einer nicht ausschließlichenCreativeCommons-Lizenz (CC BY-NC-ND 4.0) verfügbar ist. Die Nutzer/innen können die Artikel in dieser Zeitschriftohne vorherige Zustimmung des Herausgebers oder des/r Autors/in lesen, herunterladen, Kopien anfertigen, verbreiten, drucken oder zu Volltexten verlinken, insofern die Quelle des Zugriffs und der/die Autor/inder jeweiligen Publikation angegeben wird. Dies ist mit der BOAI-Definition des offenen Zugriffs konform (http://www.soros.org/openaccess).
Literaturhinweise
Bachórz J., Scjentyzm a sprawa polska, [w:] Literatura południa wieku. Twórczość lat sześćdziesiątych XIX stulecia wobec romantyzmu i pozytywizmu, red. J. Maciejewski, Warszawa 1992, s. 29–44.
Detko J., Eliza Orzeszkowa, Warszawa 1971.
Ihnatowicz E., Literacki świat rzeczy. O realiach w pozytywistycznej powieści obyczajowej, Warszawa 1995.
Ihnatowicz E., Podróże do Grodna, [w:] Na pograniczu, red. H. Karwacka, J.F. Nosowicz, Białystok 1992, s. 35–45.
Jaworska J., Rozkosze Hygeopola, [w:] Ekspozycje nowoczesności. Wystawy a doświadczanie procesów modernizacyjnych w Polsce (1821–1929), red. M. Litwinowicz-Droździel, I. Kurz, P. Rodak, Warszawa 2017, s. 305–332.
Kołakowski L., Filozofia pozytywistyczna. Od Hume’a do Koła Wiedeńskiego, Warszawa 2003.
Ławski J., Sekrety Marii. O „najgorszej” powieści Elizy Orzeszkowej, [w:] Sekrety Orzeszkowej, red. G. Borkowska, M. Rudkowska, I. Wiśniewska, Warszawa 2012, s. 191–212.
Osterhammel J., Historia XIX wieku. Przeobrażenie świata, red. W. Molik, tłum. I. Drozdowska-Boering, J. Kałużny, A. Peszke, K. Śliwińska, Poznań 2013.
Paszek J., „Kryształowo spokojne zmysły” („Maria” i „Marta” Elizy Orzeszkowej), [w:] Studia o twórczości Elizy Orzeszkowej, red. J. Paszek, Katowice 1989.
Perrot M., Rodzina triumfująca, tłum. A. Paderewska-Gryza, [w:] Historia życia prywatnego, t. 4: Od rewolucji francuskiej do I wojny światowej, red. M. Perrot, Wrocław–Warszawa–Kraków 1999, s. 93–105.
Pessel W.K., Antropologia nieczystości. Studia z kultury sanitarnej Warszawy, Warszawa 2010.
Skarga B., Wokół problemów „pracy organicznej”, [w:] 700 lat myśli polskiej. Filozofia i myśl społeczna w latach 1865–1895, cz. 1, wyb., oprac., wstęp i przyp. A. Hochfeldowa, B. Skarga, Warszawa 1980, s. 22–30.
Sobieraj T., Przekroje pozytywizmu polskiego. W kręgu idei, metody i estetyki, Poznań 2012.
Urbanik-Kopeć A., „Polska kobieta nie tylko marzyć i entuzjazmować się – ale także pracować potrafi”. Co i komu miały pokazać wystawy pracy kobiet, [w:] Ekspozycje nowoczesności. Wystawy a doświadczanie procesów modernizacyjnych w Polsce (1821–1929), red. M. Litwinowicz-Droździel, I. Kurz, P. Rodak, Warszawa 2017, s. 281–304.
Waszkiewicz A., Cztery stulecia i 140 lat wodociągów Grodna, strona „Grodno wczoraj”, https://harodnia.com/pl/grodno-wczoraj/645-andrej-waszkiewicz-cztery--stulecia-i-140-lat-wodoci-g-w-grodna [dostęp: 24.03.2025].