Nabór tekstów do tomu 27 (2027)

2026-04-30

Les francophonies littéraires au XIX^e siècle

La notion de francophonie est surtout utilisée de nos jours par les vingtièmistes et vingt-et-unièmistes. Or, des littératures francophones existent bel et bien au XIX^e siècle, car le français constitue la langue d’écriture non seulement d’auteur.e.s belges, suisses, canadien.ne.s ou haïtien.ne.s, mais aussi, plus rarement bien sûr, polonais.es, russes, tchèques ou roumain.e.s. En effet, dans de nombreux pays et régions, cet idiome reste la langue des élites sociales et intellectuelles dont certain.e.s représentant.e.s se servent comme d’un moyen d’expression littéraire.

Comment ces littératures se situent-elles par rapport aux lettres françaises ? À l’époque, sont-elles perçues comme périphériques ou bien leurs créateurs et créatrices participent-ils de plein droit à la vie littéraire française ? Leurs œuvres sont-elles recensées dans la presse ? Si oui, quelle appréciation y est portée sur elles ? Quelle est la circulation de ces textes au niveau international ? Quels sont leurs publics ? De quelle façon se trouvent-ils inscrits au sein des textes ?

Comment l’expression littéraire en français s’articule-t-elle à la question nationale qui reste centrale dans ce siècle des nationalismes qu’est le XIX^e ? Existe-t-il une littérature « internationale » en français et est-elle à distinguer des œuvres françaises ayant remporté un succès international ?

Dans une perspective immanente, quelles sont les particularités historiques, linguistiques, génériques de ces littératures ? Quel.le.s restent les auteur.e.s à redécouvrir ? Que-ce que la notion de francophonie peut apporter à l’étude de leurs œuvres ? Le concept de francographie ne serait-il pas plus approprié ? De quelle façon les variétés du français parlées dans l’espace francophone sont-elles transcrites dans ces littératures ?

Voici quelques-unes parmi les questions qui pourraient être abordées dans les articles du prochain numéro de notre revue. Leurs auteur.e.s pourront donc s’intéresser aussi bien à des questions historiques, géographiques, linguistiques ou génériques qu’à celles de poétique ou de réception. Comme il s’agit d’un sujet assez peu étudié, plus la variété des perspectives adoptées sera grande, plus elle sera à même d’apporter un éclairage multidimensionnel du phénomène des francophonies littéraires au XIX^e siècle.

Frankofonia literacka w XIX wieku

Pojęciem „frankofonii” posługują się obecnie głównie specjaliści zajmujący się literaturą XX i XXI wieku. Tymczasem literatury frankofońskie istnieją oczywiście już w XIX stuleciu, gdy francuski stanowi język twórczości nie tylko pisarzy i pisarek belgijskich, szwajcarskich, kanadyjskich czy haitańskich, ale również – choć rzadziej – polskich, rosyjskich, czeskich czy rumuńskich. Istotnie, w wielu krajach i regionach francuszczyzna pozostaje językiem elit społecznych oraz intelektualnych i zdarza się, że ich przedstawiciele używają jej jako środka wyrazu artystycznego.

W jakiej relacji wobec literatury francuskiej pozostaje ta twórczość? Czy jej autorzy i autorki są w swoich czasach pełnoprawnymi uczestnikami francuskiego życia literackiego czy pozostają na jego marginesie? Czy ich dzieła są recenzowane w prasie? A jeśli tak, to w jaki sposób są oceniane? Czy utwory te krążą na międzynarodowym rynku literackim? Kim są ich odbiorcy? Czy są oni w jakiś sposób wpisani w teksty?

W jakim stosunku ta francuskojęzyczna twórczość literacka pozostaje do kwestii narodowej, centralnej w tej erze nacjonalizmów, jaką stanowi wiek XIX? Czy istnieje „międzynarodowa” literatura w języku francuskim i czy jest to zjawisko odrębne od francuskich dzieł, które odniosły międzynarodowy sukces?

W perspektywie immanentnej, jaka jest specyfika historyczna, językowa oraz gatunkowa literatury francuskojęzycznej? Których autorów i autorki warto byłoby na nawo odkryć? Co pojęcie „frankofonii” może wnieść do badań nad ich twórczością? Czy nie należałoby się raczej posługiwać określeniem „frankografia”? W jakim stopniu odmiany francuszczyzny używane w poszczególnych krajach i regionach podlegają transkrypcji w literaturach frankofońskich?

Oto część spośród kwestii, które mogłyby się stać przedmiotem namysłu w kolejnym numerze naszego czasopisma. Zachęcamy do refleksji zarówno nad zagadnieniami historycznymi, geograficznymi, językowymi i gatunkowymi, jak i związanymi z poetyką czy recepcją tekstów. Ponieważ proponowany temat jest słabo zbadany, im bardziej zróżnicowane będą perspektywy, tym większa szansa, że uda się naświetlić zjawisko frankofonii literackiej w XIX wieku w sposób wielowymiarowy.

Termin nadsyłania artykułów: 31 stycznia 2027 r. 

Nabór tekstów do tomu 26 (2026)

2026-01-08

Co nowego u Prusa? Wokół Edycji krytycznej pism wszystkich Bolesława Prusa

Twórczość Bolesława Prusa, mimo upływu ponad stu lat, nadal wydaje się aktualna. Prus jest obecny i osadzony w polskiej kulturze, jest jej częścią. Świadczy o tym nie tylko ciągłe zainteresowanie naukowe czy szkolne, ale także nieustanne wznawianie niemal wszystkich jego powieści, popularność klasycznych już ekranizacji Lalki i Faraona, a także zapowiedziane na najbliższe lata nowe wersje filmowe jego arcypowieści. Wydanie krytyczne całości dorobku twórczego autora Lalki w opracowaniu zespołu najwybitniejszych badaczek i badaczy literatury i kultury XIX wieku zachęca do spojrzenia na dorobek Prusa na nowo – z nowych perspektyw, w nowych kontekstach, w nowym opracowaniu. Zachęcamy do podejmowania rozważań w ramach zaproponowanych zagadnień: twórczość Prusa jako zadanie edytorskie; dawne i nowe edycje Prusa; tradycja i nowoczesność u Prusa w świetle prac nad nowym wydaniem krytycznym jego twórczości.

Termin nadsyłania artykułów (w języku polskim lub w językach obcych): 31 stycznia 2026 r.