Nabór tekstów do tomu 27 (2027)
2026-04-30
I
Les francophonies littéraires au XIXe siècle
La notion de francophonie est surtout utilisée de nos jours par les vingtièmistes et vingt-et-unièmistes. Or, des littératures francophones existent bel et bien au XIXe siècle, car le français constitue la langue d’écriture non seulement d’auteur.e.s belges, suisses, canadien.ne.s ou haïtien.ne.s, mais aussi, plus rarement bien sûr, polonais.es, russes, tchèques ou roumain.e.s. En effet, dans de nombreux pays et régions, cet idiome reste la langue des élites sociales et intellectuelles dont certain.e.s représentant.e.s se servent comme d’un moyen d’expression littéraire.
Comment ces littératures se situent-elles par rapport aux lettres françaises ? À l’époque, sont-elles perçues comme périphériques ou bien leurs créateurs et créatrices participent-ils de plein droit à la vie littéraire française ? Leurs œuvres sont-elles recensées dans la presse ? Si oui, quelle appréciation y est portée sur elles ? Quelle est la circulation de ces textes au niveau international ? Quels sont leurs publics ? De quelle façon se trouvent-ils inscrits au sein des textes ?
Comment l’expression littéraire en français s’articule-t-elle à la question nationale qui reste centrale dans ce siècle des nationalismes qu’est le XIXe ? Existe-t-il une littérature « internationale » en français et est-elle à distinguer des œuvres françaises ayant remporté un succès international ?
Dans une perspective immanente, quelles sont les particularités historiques, linguistiques, génériques de ces littératures ? Quel.le.s restent les auteur.e.s à redécouvrir ? Que-ce que la notion de francophonie peut apporter à l’étude de leurs œuvres ? Le concept de francographie ne serait-il pas plus approprié ? De quelle façon les variétés du français parlées dans l’espace francophone sont-elles transcrites dans ces littératures ?
Voici quelques-unes parmi les questions qui pourraient être abordées dans les articles du prochain numéro de notre revue. Leurs auteur.e.s pourront donc s’intéresser aussi bien à des questions historiques, géographiques, linguistiques ou génériques qu’à celles de poétique ou de réception. Comme il s’agit d’un sujet assez peu étudié, plus la variété des perspectives adoptées sera grande, plus elle sera à même d’apporter un éclairage multidimensionnel du phénomène des francophonies littéraires au XIXe siècle.
Frankofonia literacka w XIX wieku
Pojęciem „frankofonii” posługują się obecnie głównie specjaliści zajmujący się literaturą XX i XXI wieku. Tymczasem literatury frankofońskie istnieją oczywiście już w XIX stuleciu, gdy francuski stanowi język twórczości nie tylko pisarzy i pisarek belgijskich, szwajcarskich, kanadyjskich czy haitańskich, ale również – choć rzadziej – polskich, rosyjskich, czeskich czy rumuńskich. Istotnie, w wielu krajach i regionach francuszczyzna pozostaje językiem elit społecznych oraz intelektualnych i zdarza się, że ich przedstawiciele używają jej jako środka wyrazu artystycznego.
W jakiej relacji wobec literatury francuskiej pozostaje ta twórczość? Czy jej autorzy i autorki są w swoich czasach pełnoprawnymi uczestnikami francuskiego życia literackiego czy pozostają na jego marginesie? Czy ich dzieła są recenzowane w prasie? A jeśli tak, to w jaki sposób są oceniane? Czy utwory te krążą na międzynarodowym rynku literackim? Kim są ich odbiorcy? Czy są oni w jakiś sposób wpisani w teksty?
W jakim stosunku ta francuskojęzyczna twórczość literacka pozostaje do kwestii narodowej, centralnej w tej erze nacjonalizmów, jaką stanowi wiek XIX? Czy istnieje „międzynarodowa” literatura w języku francuskim i czy jest to zjawisko odrębne od francuskich dzieł, które odniosły międzynarodowy sukces?
W perspektywie immanentnej, jaka jest specyfika historyczna, językowa oraz gatunkowa literatury francuskojęzycznej? Których autorów i autorki warto byłoby na nawo odkryć? Co pojęcie „frankofonii” może wnieść do badań nad ich twórczością? Czy nie należałoby się raczej posługiwać określeniem „frankografia”? W jakim stopniu odmiany francuszczyzny używane w poszczególnych krajach i regionach podlegają transkrypcji w literaturach frankofońskich?
Oto część spośród kwestii, które mogłyby się stać przedmiotem namysłu w kolejnym numerze naszego czasopisma. Zachęcamy do refleksji zarówno nad zagadnieniami historycznymi, geograficznymi, językowymi i gatunkowymi, jak i związanymi z poetyką czy recepcją tekstów. Ponieważ proponowany temat jest słabo zbadany, im bardziej zróżnicowane będą perspektywy, tym większa szansa, że uda się naświetlić zjawisko frankofonii literackiej w XIX wieku w sposób wielowymiarowy.
Termin nadsyłania artykułów: 31 stycznia 2027 r.
II
Formy, głosy, wyzwania nowoczesnej i współczesnej poezji francuskiego obszaru językowego
Poezja przez stulecia zajmowała szczególne miejsce w refleksji literaturoznawczej jako najdoskonalsza forma artystycznej ekspresji językowej. Dziś badacze coraz częściej zwracają się jednak ku prozie. Tendencja ta widoczna jest również w polskich badaniach romanistycznych, w których poezja stosunkowo rzadko staje się przedmiotem systematycznej refleksji.
Proponowany tom ma na celu zgromadzenie badaczy poezji francuskojęzycznej i stworzenie przestrzeni dialogu między polskimi romanistami a uczonymi z krajów frankofońskich i innych ośrodków. Chcielibyśmy ukazać aktualny stan badań, zarysować nowe kierunki interpretacji (także w ujęciu porównawczym) oraz skonfrontować różnorodne perspektywy metodologiczne i kulturowe.
Współczesna poezja wydaje się przede wszystkim miejscem wyrażania doświadczenia jednostkowego i subiektywnego. Czy może być jednak również przestrzenią doświadczenia intersubiektywnego i wspólnotowego? Czy zachowuje zdolność wyrażania współczesnego stanu świadomości, na równi z innymi formami dyskursu artystycznego i społecznego? W jaki sposób odnosi się dziś do jednego z fundamentalnych postulatów poetyckiej nowoczesności, jakim było odejście od stałych form poetyckich (fr. formes fixes)? Czy całkowicie zrywa z tradycją, czy też twórczo ją przekształca, powracając do dawnych form? W jaki sposób korzysta z figur stylistycznych, jak symbol, metafora, alegoria, aluzja? W jakim stopniu odzwierciedla dynamikę procesów kulturowych we współczesnym świecie? Jak doświadczenia nowoczesności i ponowoczesności wpływają na relacje między współczesną twórczością a dziedzictwem wcześniejszych epok? Wreszcie – jak dzisiaj czytać, interpretować i opisywać poezję dawną?
Powyższe pytania wyznaczają jedynie niektóre z możliwych kierunków refleksji. Zachęcamy do zgłaszania artykułów podejmujących problematykę poezji z perspektywy literaturoznawczej, komparatystycznej, językoznawczej, przekładoznawczej, kulturoznawczej oraz interdyscyplinarnej. Mile widziane będą zarówno analizy twórczości poszczególnych autorów, jak i studia poświęcone zjawiskom estetycznym, historycznoliterackim, genologicznym, translatorskim czy kulturowym.
Mamy nadzieję, że publikacja stanie się forum wymiany myśli, prezentacji nowych metod badawczych oraz dyskusji nad miejscem poezji we współczesnej humanistyce. Oczekujemy na teksty w językach francuskim, angielskim i polskim.
Termin nadsyłania artykułów: 31 stycznia 2027 r.
Formes, voix et enjeux de la poésie moderne et contemporaine
La poésie a longtemps occupé une place privilégiée dans la réflexion littéraire, qui voyait en elle la forme la plus accomplie de l'expression artistique par le langage. Qu'en est-il aujourd'hui, alors que l'intérêt des chercheurs semble se porter davantage vers la prose ? À moins que les textes poétiques ne demeurent un champ d'analyse particulièrement fécond.
La publication entend réunir les spécialistes des poésies de langue française et favoriser le dialogue entre chercheurs polonais et collègues des pays francophones et d'autres centres de recherche. Il s'agira de dresser un état des lieux, de dégager de nouvelles pistes d'interprétation et de confronter des approches méthodologiques différentes et diverses perspectives culturelles.
Lieu d'expression d'une expérience avant tout individuelle, la poésie contemporaine peut-elle aussi dire une expérience collective et rendre compte de la conscience actuelle ? Comment se situe-t-elle face à l'abandon des formes fixes, l'un des postulats fondateurs de la modernité : rompt-elle avec la tradition ou la réinvente-t-elle ? Dans quelle mesure reflète-t-elle les mutations culturelles du monde contemporain ? Peut-on parler d'une spécificité des poésies écrites en français, malgré leur diversité ? Comment la modernité et la postmodernité redéfinissent-elles le rapport à l'héritage ? Enfin, comment lire aujourd'hui la poésie des siècles passés ?
Nous accueillerons des contributions d'orientation littéraire, comparatiste, linguistique, traductologique, culturelle ou interdisciplinaire. Il pourra s'agir d'études consacrées à un auteur, d'analyses de phénomènes esthétiques, historiques ou génériques, ou encore de travaux sur la traduction poétique, la circulation des formes ou les liens entre la poésie et les autres arts. Le volume s'adresse aux romanistes, comparatistes, linguistes, traductologues, traducteurs de poésie, et plus largement à tous ceux qui travaillent sur les poésies de langue française.
Les textes doivent être envoyées avant le 31 janvier 2027.
